Muaji i pare i jetes eshte nje periudhe pershtatjeje me realitetin e tyre te ri. Bebet shikojne fytyrat e prinderve dhe i veshtrojne ne sy.

Kjo periudhe fillon me te ashtuquajturen “buzeqeshje shoqerore”, te cilen e leshojne kur shohin prinderit apo kur prinderit u flasin atyre. Nese u vihet gishti ne dore, bebet do ta shtrengojne dhe nuk do ta leshojne pa vullnetin e tyre. Gjate muajit te dyte dhe te trete, fillojne te grene koken, qe e mbajne lart te palekundur. Ato fillojne te belbezojne apo te artikulojne tinguj. Mund te mbajne objekte me te dyja duart apo te ndjekin me sy objekte qe levizin. Gjithashtu mund te shohin duart e tyre.

4 MUAJSH

Bebet ka shume te ngjare te ndjekin objekte me sy, te perpiqen t’i kapin dhe t’i fusin ne goje. Gjithashtu belbezojne vazhdimisht dhe me gezim. Ato mund te kontrollojne levizjen e kokes. Nese jane shtrire me shpine, perpiqen te nderrojne pozicion duke u rrotulluar dhe nese jane shtrire me bark, do te mbeshteten me krahe per te ngritur koken.

Ne fund te muajit, mund te stimulohen duke i mbeshtetur ne nje jastek, ne menyre qe muskujt e shpines te forcohen dhe me ne fund te qendrojne vete.

5 DERI 7 MUAJSH

Gjate muajit te peste, bebet fillojne te qendrojne ndenjur jo vetem duke pushuar me kerdhokull, por edhe me krahe, nje pozicion i njohur si trekembesh. Ndersa mesojne te kene vetebesim dhe muskujt e tyre forcohen, dalengadale do te ulen ne pozicionin vertikal. Kjo eshte gjithashtu periudha kur fillojne te hane ushqim te bute, jogurt etj. Mes muajit te gjashte dhe te tete, u dalin dhembet qendrore te poshtem. Pergjate muajit te shtate bebet kane fituar aftesine te kalojne nje objekt nga njera dore ne tjetren dhe fillojne te imitojne tinguj. Per sa i perket gjuhes, ata flasin dyrrokesha (ba-ba).

8 MUAJSH

Gjate ketij muaji, bebet tregojne se jane te afte t’i levizin duart me lirshem. Fillojne te godasin objekte ne tryeze dhe pelqejne t’i hedhin ato ne dysheme. Kur objektin e kane larg, do te zgjaten ta kapin. Ato qendrojne ndenjur pa mbeshtetje dhe mund te mbajne shishen e qumeshtit. Pergjigjen kur i therrasin me emer
dhe thone ma dhe ba. Gjate ketij muaji bebet mund te mos duan te ndahen nga nena. Edhe ato qe jane mesuar te qendrojne pa nenat per pak kohe, tregojne ndjenja te forta pakenaqesie ne pranine e te huajve (babai dhe nena jane te vetmit njerez qe njohin). Kjo mund te rezultoje ne nje gjendje te forte angeshtie dhe parehatie. Dhembet e siperm qendrore u dalin mes muajit te 8-te dhe te 10-te.

9 DHE 10 MUAJSH

Bebet fillojne te fitojne levizshmeri.Fitojne siguri te zvarriten lirshem dhe kerkojne zona ku te gjejne mbeshtetjen per t’u ngritur. Fillojne te bejne gjeste dhe perdorin duart per t’i perplasur dhe per te pershendetur. Aftesia e tyre e re eshte mbajtja e objekteve te vogla me te ashtuquajturat “piskatore”, qe formohen me gishtin e madh dhe gishtin tregues. Ato shkojne pas objekteve qe kane hedhur vete, edhe nese ato jane prapa tyre. Mund te njohin persona jashte familjes dhe te kujtojne situata me ta. Menyra si reagojne ndaj çdo situate varet nga kenaqesia qe kane marre (apo nuk kane marre) nga ajo situate. Gjate muajit te 10-te fillojne t’u dalin dhembet e siperm anesore. Bebet mund ta njohin veten para pasqyres dhe vazhdojne te perserisin fjale te thjeshta si ma, ba, tata.

12 MUAJSH

Bebet ecin me pak ndihme, duke perdorur duart e te rriturve per te ruajtur ekuilibrin. Ata fillojne te ndihmojne nenat e tyre, kur ato i veshin, dhe fillojne te ndjekin urdhra te thjeshta. Gjithashtu mund te perdorin gishtat per te treguar objektet qe duan. Nese u jepen dy kuba, ato mund t’i ngrene njeri pas tjetrit. Ato pelqejne te kapin nje objekt qe ka rene pertoke apo te kerkojne nje qe u ka humbur nga syte. Kane me shume parapelqime dhe mospelqime dhe e dine se çfare duan dhe çfare nuk duan, si dhe çfare qendrimi te mbajne ne varesi te situates. Po ashtu, mund te njohin te afermit ne fotot qe shohin. Ne moshen 1-vjeçare bebet do te kene tete prej njezet dhembeve te qumeshtit, meqe gjate muajit te dymbedhjete do t’u dalin dhembet e poshtem anesore.

MES MUAJIT TË 13-e DHE 15-e

Bebet tashme ecin pa ndihme. Fjalori i tyre eshte zgjeruar dhe perdorin shume fjale, edhe pse nje e nga nje; ato ende nuk dine si te formulojne nje fjali, por edhe nese e bejne, fjalia nuk permban me shume se dy fjale. Ato
mbledhin se bashku te gjitha objektet me te cilat luajne dhe i bejne grumbull. Nese u jepet nje laps dhe nje cope leter, fillojne te vizatojne viza. Duket se jane te interesuara ne ate qe hane, duke treguar kenaqesi ne fytyre dhe
duke bere shenja kundrejt asaj qe pelqejne dhe duke refuzuar fuqishem ato qe nuk pelqejne. Mund te tregojne dhe mund te emertojne shume pjese te trupit. Gjate kesaj kohe, goja e tyre do te forcohet me 4 dhembe te rinj: paradhemballet e paraç

18 MUAJSH

Femijet fillojne te flasin me rrjedhshem. Tashme dine mes pesembedhjeteFemijet fillojne te flasin me rrjedhshem. Tashme dine mes pesembedhjete dhe njezet fjaleve dhe formojne fjali jo me te gjata se dy fjale Po ashtu, fillojne te hane vete dhe ndihmojne kur i veshin. Nese u jepen kube per te luajtur, ato ngrene njeri pas tjetrit vetem tre apo kater prej tyre. Gjithashtu fillojne te kerkojne gjera duke perdorur emrat perkates. Njera prej lodrave me te cilen luajne behet me e parapelqyera dhe ato tregojne perkujdesjen dhe pelqimin e tyre ndaj saj. Ne te njejten kohe fillojne te tregojne dashurine e tyre ndaj njerezve qe u qendrojne afer. Nderkaq mund te ecin se prapthi dhe te hedhin nje top. Mes moshes 1 vjeç e gjysme dhe 2-vjeçare, atyre do t’u kene dale te gjithe dhembet e qumeshtit, meqe tani jane shfaqur edhe kater dhembet e qenit.

24 MUAJSH

Bebet 2-vjeçare jane shume te levizshme. Meqe kjo eshte koha kur mesojne te koordinojne kembet per t’i ngritur lart dhe per t’i ulur poshte, duhet te tregohet shume kujdes, sepse pelqejne shume ta bejne kete dhe do ta provojne sa here qe shohin nje shkalle. Fjalori i tyre eshte me i gjere dhe mund te formulojne fjali me deri ne tri fjale, edhe pse ende nuk perdorin shume folje; nese e bejne kete, do te ngaterrojne kohet. Ata mund te thone emrin e tyre dhe mund te njohin, te tregojne dhe te emertojne shume pjese te trupit. Mund te ndertojne nje kulle me 6 kuba. Nga ky çast dhe deri ne 2 vjeç e gjysme, ata do te kene perfunduar procesin e dhembezimit me kater dhemballet e dyta. Keta njezet dhembe te qumeshtit do t’i kene derisa te mbushin pese apo gjashte vjeç, atehere kur te fillon zevendesimi me dhembet e perhershem.

30 MUAJSH

Bebet jane shume te afta te koordinojne levizjet, veçanerisht me gjymtyret e poshtme. Kjo mund te shihet kur kercejne me te dyja kembet njeheresh dhe kur godasin nje top qe u pasohet. Kete e bejne aq shpesh sa keto lojera do te behen te parapelqyerat e tyre.Nderkaq fillojne te heqin viza ne copa letre me lapsa te ndryshem, qe i zgjedhin vete, ngaqe tashme dine t’i dallojne ngjyrat e ndryshme. Kjo aftesi e re per te koordinuar levizjet ben qe bebet te hane dhe te vishen vete. Kur i pyesin, ato mund te thone emrin, moshen dhe mund te dallojne gjinine e tyre. Po ashtu fillojne te formojne fjali te gjata dhe te njohin kafshet dhe objekte te ndryshme kur shfletojne libra, nje tjeter veprimtari qe ato e pelqejne shume.

36 MUAJSH

Ne kete kohe, bebet behen fjalamane te vertete. Formulojne fjali me kater apo pese fjale, pasi mund te thone mes tridhjete deri pesedhjete fjaleve, edhe pse mund te marrin vesh dhe te dine kuptimin e dyqind apo treqind fjaleve. Tanime fillojne te ngasin nje biçiklete me tri rrota apo edhe nje biçiklete te vogel me dy rrota, per sa kohe qe jane nen vezhgimin e te rriturve. Ato pershkruajne menjehere vizatimet
apo situatat nga librat qe u lexohen. Kur u jepet nje laps dhe nje cope leter, mund te zbatojne udhezime te thjeshta, si per shembull te vizatojne brenda apo jashte vizave dhe, nese kane nje model, mund te kopjojne simbolet e nje rrethi.

Postime te Ngjashme:

• Mungesa e Vitaminës D
• Kanceri i Gjirit
• Mami, tani unë pi vetë me filxhan..
• Për një gjoks te “bukur”, bebet sakrifikohen për qumesht
• Paracetamoli, zgjidhja per qetesine e femijes?

Studiuesit po punojne qe videolojerat te futen si lende mesimi neper shkollat e menaxhimit me qellim rritjen e kreativitetit per manaxheret e ardhshem. Videolojerat nuk duhen konsideruar me si mundesi per te kaluar kohen, por si nje mjet i domosdoshem per te zhvilluar trurin. Studiuesit po punojne qe videolojerat te futen si lende mesimi neper shkollat e menaxhimit me qellim rritjen e kreativitetit per manaxheret e ardhshem. Tani femijet duhet ti keshillojme te bejne nje videogame para se te fillojne mesimet. Kjo do te rrise kreativitetin e tyre, qe i ndihmon ata te bejne detyrat e shkolles shume me thjeshte se sa ajo qe mendohet.

Deri me sot thuhej se lojerat nxisnin agresivitetin por ne fakt loja ka edhe ane te mira, stimulon kreativitetin dhe rrit mundesine per te zgjidhur problemet.

Kete e tregon nje studim i bere nga Shyam Sundar, drejtor ne Universitetin Penn State University ne SHBA. Eksperti shpjegon se videolojerat rrisin adrenalinen ne trup dhe japin energjine e nevojshme qe çon ne shperthimin e kreativitetit qe secili prej nesh ka perbrenda. Studimi i bere me 100 te rinj, eshte prezantuar ne konferencen vjetore ne Montreal.

Videogamet nuk mund te quhen me vetem argetim per femijet pasi ato sherbejne per te gjitha moshat si terapi per trurin. Videogamet nxisin intelektin dhe kreativitetin me shume se sa filmat dhe televizioni pasi ne 47% te rasteve loja te ben ‘te mendosh’.

Te pakten 68 milione persona ne Europe e kane provuar te pakten nje here te bejne nje loje. Nga keta tre ne 10 vete (me shume se 18 milione) kane qene te moshes 30 deri ne 75 vjeç. Personat mbi 30 vjeç qe kane provuar te luajne, jane pothuaj po aq sa adoleshentet dhe femijet (10-19 vjeç, 20 milione lojtare ne Europe). Ka edhe nje te re tjeter: pothuaj gjysma e lojtareve (4 ne 10 vete) jane femra.

Sot ka videogame per shume fusha: sport, lojera qe rrisin kreativitetin, te tjera kunder plakjes, etj. Ky eshte nje biznes i ri qe ndihmon shendetin mendor dhe konsiderohet si antistres per te gjitha moshat. Shtepite e produksionit organizohen se bashku per te krijuar lojera te reja te cilat jane terapi per trurin.

Ne Universitetin Katolik te Romes, lojerat jane perdorur ne mesim per formimin e studenteve te cilet aspirojne te behen manaxhere. Sipas profesoreve loja ndihmon studentet ne marrjen e vendimeve duke nxitur kreativitetin.

Studimi tregon se loja me videogame mund te nxise energji pozitive e cila ndihmon çlirimin e stresit nga truri.

Rritja e adrenalines te te rinjte eshte matur me pajisje elektriciteti ose nepermjet pyetesoreve. Studiuesit kane matur te studentet mundesine e tyre te kreativitetit dhe zgjidhjes se problemeve, si para ashtu edhe mbrapa nje loje. Vete te rinjte kane deklaruar se pas lojes ndiheshin me te relaksuar dhe kreativiteti i tyre ka shkelqyer pas lojes.

Per te bere nje loje duhet ‘vemendje e perqendruar’ per te nxjerre ne pah kreativitetin qe kemi brenda – ka shpjeguar Sundar. Normalisht emocionet e lojes japin kete vemendje pozitive dhe çlirojne mendjen nga problemet e dites qe mund te pengojne kapacitetin per te zgjidhur problemet.
“Videolojerat nuk jane me per te kaluar kohen – konkludon Sundar- ne po mundohemi qe ato ti perdorim per mesim ne menyre qe te çlirojme emocionet dhe te zgjidhim me lehte problemet qe na jepen ne mesim”.

Postime te Ngjashme:

• Pak gjumë gjatë dites forcon kujtesen
• Femrat në shtrat nuk mendojnë më
• Rrushi, kunder plakjes
• Gjyshet, bebisiterit më të mire
• Shumë seksi, shumë herët..!!

Shkencetaret amerikane kane zbuluar se ndikimet negative ne sperme, te shkaktuara nga papastertia e ambientit ose shprehite e pashendetshme, siç eshte pirja e duhanit ose konsumimi i tepert i alkoolit, mund te trashegohen ne shume gjenerata.

Ështe zbuluar se roli i babait ka ndikim me te madh ne shendetin e femijes se tij, sesa eshte menduar deri tani. Per kete arsye meshkujt duhet kene kujdes te madh, sepse shprehite e keqija nuk i demtojne vetem ata, por edhe pasardhesit e tyre.

Studimet mbi spermen e minjve (nga Shoqata Amerikane per Perparimin e Shkences -AAAS), kane treguar se veprimi i substancave te demshme kimike ndikon se paku ne kater gjenerata pasuese te minjve. Gjate testimit eshte perdorur substanca antimikotike, vinclozolin, e cila çrregullon funksioni e hormoneve te gjitaret. Kjo substance ka ndikuar ne gjenet e spermes se minjve, ndersa lidhet ngushte edhe me kancerin e prostates.

Edhe pse eshte perdorur substance e caktuar kimike dhe per eksperiment jane perdorur minjte, shkencetaret mendojne se e njejta gje ndodh edhe te njerezit. Edhe alkooli edhe nikotina gjejne rrugen e tyre drejt spermes dhe sasia e tepruar e tyre ndryshon ADN e spermes.

Te rinjve u keshillohet te jene te kujdesshem dhe te bejne nje jete sa me te shendetshme, sepse ajo qe mund t’ua trashegojne pasardhesve te tyre eshte me se shpeshti kancerogjene.

Postime te Ngjashme:

• Studimi, një proteinë që ngadalëson plakjen
• Ushqimi i tepërt e dëmton trurin
• Shkencëtarët zbuluan hormonin e “moshës kalimtare”
• Çokollatë të zezë për të ardhme të ndritshme
• Gjurmë gjenetike në çrregullimet e gjumit

Sheryl Smith, profesor i farmakologjise dhe fiziologjise ne Universitetin e New York-ut ka deklaruar se eshte zbuluar hormoni qe prodhohet ne organizem si pergjigje ndaj streseve dhe sherben zakonisht per te hequr tensionin ose forcon gjendjen alarmante te te vegjlit.

Shkencetaret e treguan kete efekt paradoksal ne disa eksperimente me minjte, duke pershkruar keshtu edhe mekanizmin e ketij fenomeni. Ky hormon u quajt THP ose allopregnanolone. THP “lind” ne situata stresi dhe qeteson sistemin nervor, duke e ndihmuar keshtu njeriun qe te perballoje nje situate te caktuar tensioni dhe alarmi.

Eksperimentet u bene me minj te moshes para dhe pas pjekurise se tyre seksuale. Shkencetaret i vendosen minjte ne nje kontejner te ngushte dhe i mbajten atje 45 minuta, duke stimuluar per ta nje situate stresi. Pas 20 minutash, minjte e vegjel filluan te tregoheshin me nervoze se koleget e tyre “te rritur”. Doli se ky tension lindi si pasoje e veprimtarise se THP, i cili kalon ne qelize nepermjet disa receptoreve speciale.

Ne periudhen e pjekurise seksuale, minjte kane nje nivel me te larte te ketyre receptoreve.

Sasia e tepert e THP-se ne qeliza ushtron veprimtari nxitese, ne vend qe te bente te kunderten, pra te ushtronte veprimtari qetesuese. Shkencetaret mendojne se po te kete te njejtat rezultate edhe me njerezit, ky zbulim do te ndihmoje per te ulur lekundjet ne humorin e shume femijeve ne rritje e siper.

Postime te Ngjashme:

• Studimi, domate ngjyrë vjolë kundër tumorit
• Studimi, një proteinë që ngadalëson plakjen
• Shprehitë e këqija kanë efekt kancerogjen te pasardhësit
• Dashuria apo pasioni? Kush na e zgjat jetën
• Gjurmë gjenetike në çrregullimet e gjumit

Mundesia qe femijet te pesojne aksidente te ndryshme shtepiake ne kohen qe i jane besuar gjysherve eshte shume here me e paket, ne krahasim kur ata qe rrine me mamate, ose kur jane ne ambiente te tjere, shkolle, kopsht apo çerdhe.

Kete e ka treguar nje studim i publikuar ne revisten “Pediatrics”, qe jep disa te dhena lidhur me kujdesin e femijeve kur ata i jane besuar gjysherve.

“Nga vitet 70 e deri ne ditet e sotme numri i mamave qe punojne e ka bere te domosdoshme pranine e nje tjeter figure qe te kujdeset per femijet. Mesueset e sotme jane te pergatitura per tu kujdesur per femijet. Ne shkolla ndiqen protokolle

te hartuara nga ekspertet(mjeke e psikologe) per te perballur risqet per shendetin psiko-fizik te femijeve”- lexohet ne artikullin e publikuar.

Sipas te njejtit studim, nuk eshte nje rast qe reziku i incidenteve dhe i frakturave te ndryshme eshte me i vogel ne shkolla se sa ne banesa. Vetem nese, ne mbrojtje te femijeve nuk jane gjysherit. Me gjyshet ne shtepi, incidentet qe i ndodhin me te vegjelve jane me te pakta.

Eksperience me e madhe, aftesi per te nderhyre dhe aftesi njohjeje e situateve te rrezikut, lidhje afektive dhe nje vemendje shume me e madhe qe i kushtohet femijes; jane disa nga arsyet qe percaktojne ekspertet.

Gjysherit me pak fjale mund te percaktohen si mbrojes shume te mire te femijeve.

Studimet e ndryshme kane treguar se femijet qe rriten ne kete menyre ndihen shume te kenaqur. Por, gjithcka eshte reciproke. Pasi studiuesit sqarojne se perfitimi ne kete rast vjen edhe per gjysherit.

Kujdesi per femijet i ben ata te ndihen me aktive, me te lumtur, i ben te ndihen te dobishem dhe ne kete menyre e permiresojne cilesine e jetes, duke hedhur tej peshen e te qenit i pavlefshem dhe barre ne familje. Postime te Ngjashme:

• Ja shkaku se perse femrat tradhetojne
• Brokoli i shëndetshëm për kockat, falë vitaminës K
• Të luftosh gripin duke u parfumosur
• Studimi, një proteinë që ngadalëson plakjen
• Lotët? Ndodh që edhe na bëjnë mirë

Qe nga roli i ADN-se deri te ndikimi i prinderve te tyre

Brenda trupit te vogel te bebes “rendojne” miliona vite te evolucionit te njeriut, te cilat lejojne karakteristika te ndryshme te zhvillohen ne nje vije specifike. Gjithçka per te cilen ka nevoje nje femije pasi lind, eshte ambienti i pershtatshem dhe i ngrohe. Fale evolucionit te njeriut, nje bebe ka vemendjen e gjithe familjes: prinderit e ushqejne, e ledhatojne, e pastrojne dhe e mbajne ne nje vend te ngrohte. Edhe te rriturit me indiferente shnderrohen ne dashamires dhe mbrojtes kur marrin ne krahe ate krijese te vogel e te pambrojtur, i cili e veshtron me kureshtje ate qe e mban ne krahe. Per njerezit, sjellja ne jete e nje femije dhe te qenit prinder, eshte nje kenaqesi dhe nder shume i madh, qe per femijen zgjat per vite me radhe. Bebet jane me shume se kelyshe te thjeshte. Ato perfaqesojne rrugen tone te vetme per perjetesine, çojne perpara vijen tone gjenetike, duke siguruar mbijetesen e gjeneve te njeriut edhe pasi jeta jone te kete perfunduar. Per beben, dy vitet e para te jetes kane nje rendesi te veçante. Shume prej cilesive te mesuara ne kete faze delikate te rritjes do ta shoqerojne gjate gjithe ekzistences se tij. Nje bebeje qe i ofrohet nje ambient i pasur, i ndryshueshem e stimulues, bashke me kujdesin e dashurine e prinderve, ka me shume mundesi per te zhvilluar nje kuriozitet te shendetshem, nje krijimtari te jashtezakonshme dhe zgjuarsi aktive ne vitet e ardhshme. Koka e brishte e nje te sapolinduri eshte e “pajisur” me te gjitha ato per te cilat do te kete nevoje ne jete: eshte nje trashegimi qe i eshte perçuar gjenetikisht. Gjithçka qe prinderit duhet te bejne per te eshte qe t‘i ofrojne nje mundesi te pershtatshme ku mund ta perdore kete pasuri, duke e lejuar te shprehe plotesisht superfuqine e tij njerezore. Nje bebe ka nevoje per dashuri dhe perkujdesje te veçante.

Femijet shfaqin edhe ndryshime interesante te personalitetit, ku disa prej tyre jane te lindura e nuk varen nga faktoret e jashtem. Pothuajse te gjithe prinderit mund te deshmojne se secili femije ne familje ka zhvilluar nje personalitet krejt te ndryshem nga ai i vellezerve te tij. Njeri mund te jete i qete e pa fjale, tjetri i gjalle dhe i shoqerueshem, kurse nje tjeter i zellshem e me shume iniciative. Njeri mund te behet altruist, tjetri rebel, ndersa i treti intelektual. Edhe pse femijet jane rritur ne te njejtin ambient dhe edukuar njesoj, ata do ta shfaqin kete ndryshim ne menyre te dukshme.

Ndryshimet fizike dhe ato ne karakter vijne si pasoje e ADN-se veçante te çdo njeriu. Kjo eshte arsyeja qe i ben njerezit kaq te ndryshem. Karakteristikave te lindura te çdo femije u shtohen edhe faktoret e mjedisit ne te cilin rriten. Gjenetikisht, te gjithe femijet jane krijuar per t‘u rritur me te njejten shpejtesi, por, nje jete familjare e qete mund te ndikoje ne pershpejtimin e disa prej ketyre proceseve, ndersa ne nje ambient familjar ku mbizoteron dhuna, mund t‘i ngadalesoje ato. Nje femije ka me shume mundesi per t‘i zhvilluar aftesite e tij mendore nese rritet ne nje mjedis te pasur me stimuj, se sa ne nje ambient te mbyllur e monoton.

Çastet e para

Vendi tradicional ku lind nje femije eshte spitali, tek i cili duhet te sundoje aftesia dhe te vepruarit me shpejtesi, duke respektuar normat e higjienes. Mamia qe pret femijen duhet t‘i prese kordonin e kerthizes dhe te vizitoje te sapolindurin per te pare ndonje problem te mundshem. Me pas, i vogli peshohet dhe mbeshtillet me nje batanije per ta mbajtur ngrohte.

Per te gjithe te sapolindurit qe gezojne nje shendet te mire, nje atmosfere e qete sherben per te harruar tronditjen e lindjes. Ne baze te studimeve dhe vezhgimeve te fundit, eshte vene re se bebet mbahen ne nje ambient te qete e te ngrohte, pa shume drite, ato e harrojne tronditjen e lindjes. Drita e forte eshte e domosdoshme gjate lindjes, por pasi bebja ka ardhur ne jete dhe gjithçka eshte nen kontroll, ndriçimi i dobet i salles ndihmon qe syte e tij te pershtaten gradualisht me funksionin e tyre te ri. Duke qendruar mbi trupin e nenes, ne krahet e saj, bebja ndjen ate lloj ngrohtesie trupore qe e ka shoqeruar per nente muaj me radhe. Nje femije qe mbahet ne nje atmosfere te qete, nuk e ndjen “udhetimin” drejt jetes se re, por fatkeqesisht te bertiturat dhe situatat e panikut jane te pranishme menjehere. Nje çast i tille eshte banja e pare, mbajtja dhe veshja e tij. Minutat e vetme te qetesise jane kur qendron ne krahet e nenes. Ne kete menyre, dite pas dite lidhja e tyre behet edhe me e ngushte.

Zakonisht kur bebja fillon te ushqehet me qumesht gjiri, mbyll syte dhe perqendrohet te ndjesite e kendshme qe i jep thithja dhe shija e qumeshtit te nenes. Pas disa muajsh fillon t‘i mbaje syte vazhdimisht te hapur dhe ne kete faze vjen ndryshimi: shikimi i tij ndesh ate te nenes, duke forcuar edhe me shume lidhjen e dashurise mes te dyve. Nenat qe nuk mund t‘i ushqejne femijet e tyre me qumesht gjiri, iu vjen ne ndihme ai artificial si nje alternative e mire. Gjithsesi, per miliona vite eshte vertetuar se qumeshti i nenes i permbush te gjitha nevojat e bebes. Perveçse ndihmon ne rritjen e shendetshme te femijes, ai eshte edhe teper ushqyes. Kontakti i drejtperdrejte trupor dhe intimiteti me gjirin, ndihmojne ne forcimin e lidhjes nene-femije pergjithmone.

Zbulimi i jetes

Ne diten e lindjes, kelyshet e disa kafsheve arrijne te vrapojne disa metra larg, ndersa nje bebeje i duhet qe te prese disa muaj per t‘u pershtatur me jeten e re. Levizjet e tij zhvillohen shume ngadale. Mes muajit te peste dhe te tete, pjesa me e madhe e femijeve mesojne te ecin ngadale. Ky eshte hapi i pare drejt te levizurit vetem. Perveç kesaj, ka edhe menyra te tjera ecjeje: rrotullimi ose terheqja zvarre e trupit me duar, qe nuk e ndihmon te ece shpejt, nderkohe levizja “me kater kembe” mund te jete e shpejte dhe e lejon te eksploroje boten perreth.

Zhvillimi i zgjuarsise

Zgjuarsia eshte cilesuar si aftesia per te riperpunuar pervojat e kaluara ne menyre qe te zgjidhen problemet e reja. Prandaj nje bebe, pa eksperiencen e botes, nuk mund cilesohet si i zgjuar me gjithe kuptimin e fjales. Gjithsesi, eshte i vemendshem, i shkathet dhe i prirur per te mesuar: duke qene se ka 10 miliarde neurone ne tru, gezon aftesine per t‘u bere nje njeri i zgjuar me kalimin e viteve. Ne trurin e nje bebeje, çdonjeri prej 10 miliarde neuroneve eshte i lidhur me 2500 sinapse. Ne moshen 2- vjeçare, numri i sinapseve arrin ne 15000, me shume se sa i nje te rrituri. Me kalimin e viteve, shume lidhje humbasin: ato te perdorura me shpesh forcohen, ndersa ato te lena pas dore dobesohen deri sa zhduken. Edhe pse faktoret gjenetike kane nje rendesi te madhe, duket sikur nje ambient i pasur dhe i ndryshueshem gjate femijerise i siguron atij nje nivel zgjuarsie te larte per te ardhmen, duke i krijuar nje avantazh me shume krahasuar me nje ate te nje bashkemoshatari te rritur ne nje ambient me pak nxites. Sa me shume qe nje femije te provoje eksperienca gjuhesore, muzikore dhe vizive, pavaresisht ndikimeve shoqerore, stimujve mendore dhe aktiviteteve fizike, aq me te medha do te jete mundesite e tij per t‘u rritur e per t‘u bere nje individ i shkathet, inteligjent, i ndjeshem dhe mendjemprehte. Sa me shume jeta e tij e perditshme te jete e mbushur me pervoja nga me te ndryshmet, aq me te medha do te jene mundesite e tij per t‘u bere nje njeri krijues e plot fantazi. Kushdo, qofte prind apo jo, qe vezhgon me kujdes udhetimin e jashtezakonshem e nje bebeje qe rritet, nga embrioni deri sa behet dy vjeç, e ka te pamundur te mos ndieje mrekulline e rritjes se nje femije.Postime te Ngjashme:

• Kujdes me mbipeshen te femijet!
• Puthja e Adelajdes me Bjordin
• Ta largoj femijen nga kuzhina kur gatuaj?
• Goni: Adelajden e lashe vete i pari
• Zbulohet lidhja e Polit me Mozën

Perdorimi i paracetamolit ne vitin e pare te jetes mund te rrise me 46% rrezikun e astmes duke nisur nga mosha 6-7 vjec.

Femija qan dhe per ta pushuar perdoret paracetamoli. Ne fakt deri me sot eshte cilesuar si aspak i demshem, madje per te rriturit edhe nje perdorim deri ne gjashte kokrra ne dite. E megjithate studimet e fundit te vene ne dyshime.

Perdorimi i paracetamolit ne vitin e pare te jetes mund te rrise me 46% rrezikun e astmes duke nisur nga mosha 6-7 vjec. Per ta mbeshtetur kete nje grup kerkuesish nga Zelanda e Re realizuan nje studim mbi 200 mije femije, i cili u publikua ne revisten shkencore “The Lancet”.

Pervec astmes, perdorimi i paracetamolit shton edhe rrezikun per krijimin e ekzemave, si dhe te qenet te ndjeshem nga alergjite e ndryshme. Per kerkuesit nuk jane ende te qarta mekanizmat qe qendrojne ne baze te ketij fenomnei, por te dhenat epidemiologjike nxjerrin ne pah nje lidhje midis tyre dhe per me teper tregojne se sa me te larta dhe me te shpeshta te jene dozat e ilaceve, aq me i larte eshte edhe rreziku, ndryshe nga vitet ’50, domethene qe atehere kur perdorimi i mjekimeve tek femijeve eshte rritur, paralelisht jane rritur edhe semundjet alergjike.

Ne pritje te studimeve te tjera qe mund te realizojne nje kuptueshmeri me te larte te lidhjes mes mjekimeve dhe astmes, kerkuesit u rekomandojne perdorimin e paracetamolit vetem ne rastet kur femija e ka temperaturen 39 ose me teper, ose ne rastet kur vihen re crregullime dhe dhimbje.Postime te Ngjashme:

• Çrregullimet e tretjes tek fëmijët e vegjël
• 5 këshilla për fëmijë në formë
• Kujdes me mbipeshen te femijet!
• Mami, tani unë pi vetë me filxhan..
• Përbërësi i domates mbron zemrën

John Presley eshte nje femije 4 vjeç, te cilit i pelqejne shume lojrat ne kompjuter dhe deti. Por me peshen 35 kg ai e ka shume te veshtire levizjen dhe pothuaj peshon sa nje femije 11 vjeç. Ky eshte me te vertete nje problem shendetesor.

Femijet obeze ne moshe te vogel jane te rrezikuar nga presioni i larte i gjakut dhe nga diabeti. “Me shqeteson pesha e tij pasi diskriminohet edhe nga shume gjera qe bejne femijet e kesaj moshe” – tha nena e tij, Theresa Presley.

John hyn ne nje kategori qe doktoret e kane quajtur “super obeze”.

Kur John ishte 3 vjeç, mamaja e tij mori pjese ne nje program trajnimi per te mesuar me çfare ta ushqente.
Drejtoret e programit thane se s’kishin pare asnjehere me pare kaq shume femije obeze me pare.

Femijet mbi peshe jane dyfishuar gjate dy dekadave te fundit. Prindert kane gjithmone manine ti shohin femijet nga ana pozitive dhe shprehen se: “femija im eshte kaq i bukur, pak i shendoshe por shume i bukur”. Ështe koha qe prinderit te shohin me seriozitet peshen e femijeve te tyre.

“Ata duhet te ndergjegjesohen se edhe femijet mund te kene probleme te presionit te gjakut, ose te diabetit” – tha Carolyn Landis, profesore pediatre ne nje universitet ne SHBA.

Sipas saj niveli i larte i kolisterolit dhe tensioni i larte i gjakut mendoheshin te ishin probleme vetem te personave te rritur por nuk eshte tamam keshtu. Keto semundje godasin edhe femijet shume te shendoshe te cilet hane pa rregull ushqime jo te shendetshme.

“Duke folur me femijet qe ne fillim te jetes se tyre mund ti edukosh ata nga çrregullimet edhe me vone kur te rriten”- tha dietologu Stacey Schulman.

Prinderit duhet te kene kujdes qe te mos diskutojne me femijet por mbi peshe ose obesitet dhe ti ushqejne ata ndryshe nga te tjeret. Ata duhet te kujdesen qe e gjithe familja te haje ushqime te shendetshme duke i dhene edhe femijes nje edukate te ngreni, pasi ata nuk duhet te ndihen se jane te veçuar ne asnje gje.Postime te Ngjashme:

• 5 këshilla për fëmijë në formë
• Puthja e Adelajdes me Bjordin
• Ta largoj femijen nga kuzhina kur gatuaj?
• Të ndihesh siç edhe ushqehesh
• Marianna Gatto: Bjordi ishte fantastik në krevat